แง้มช่องสินบนกรมที่ดิน

23 กุมภาพันธ์ 2561 | อ่านแล้ว 632 ครั้ง    

เปิดโปงขบวนการเรียกเงิน อยากซื้อ-ขายเร็วต้องจ่ายใต้โต๊ะ จ่ายหลักหมื่นถึงแสนบาทโอนโฉนดถึงมือเสร็จสรรพ ยื่นตามระเบียบโดนยื้อรังวัดแถมเรียกเก็บภาษีเกินจริง เปิดผลวิจัยจุฬาฯ พบกรมที่ดินครองอันดับ 1 ต่อเนื่องหน่วยงานรัฐเรียกสินบนรวมสูงสุด มีเงินหมุนเวียนเกือบ 2 พันล้านบาท

หนังสือพิมพ์ลูกศิลป์ได้รับร้องเรียนจากผู้ซื้อขายที่ดินหลายรายเรื่องการเรียกเก็บเงินเพิ่มของเจ้าหน้าที่สำนักงานที่ดินในกรุงเทพฯ และปริมณฑล เพื่ออำนวยความสะดวกในการซื้อขายที่ดิน จึงตรวจสอบข้อเท็จจริง พบว่า มีเจ้าหน้าที่อาศัยช่องเพื่อเรียกเงินจากขั้นตอน ดังนี้ 1) อ้างว่าเอกสารไม่ครบ กรอกผิดรูปแบบราชการ 2) ชะลอการรังวัด อ้างว่าเจ้าหน้าที่ไม่ว่าง และ 3) เรียกค่าธรรมเนียมและภาษีอากรเกินจริง

ผู้สื่อข่าวลงพื้นที่สำรวจสำนักงานที่ดินในกรุงเทพฯ สมุทรปราการ ปทุมธานี นครปฐม และนนทบุรี พบว่า ประชาชนต้องจ่ายเงินเพิ่มเพื่อซื้อความสะดวกในการดำเนินการตั้งแต่หลักหมื่นบาทจนถึงหลักล้านบาท โดยผู้ซื้อขายที่ดินรายหนึ่งในกรุงเทพฯ เปิดเผยว่า ปี 2558 ยื่นเอกสารด้วยตนเอง 2 ครั้ง แต่ไม่ผ่าน เจ้าหน้าที่อ้างว่ากรอกเอกสารผิดรูปแบบราชการ สุดท้ายเจ้าหน้าที่ยื่นข้อเสนอว่า จะทำเอกสารและเดินเรื่องให้จนจบแต่ต้องจ่ายเงิน 10,000 บาท สุดท้ายต้องยอมจ่าย และเรื่องเสร็จในเวลา 2 เดือน


ด้านนางปาณิตา เผ่าชัย ผู้ซื้อขายที่ดินในกรุงเทพฯ เปิดเผยว่า กล่าวว่า เมื่อเดือนพฤศจิกายน ปีที่แล้ว ได้ขายที่ดินมรดกที่ได้รับโอนจากมารดา 2 งาน มูลค่า 4.4 ล้านบาท วันที่ไปโอน เจ้าหน้าที่พยายามขอเอกสารประกอบการโอนเพิ่มเติมนอกเหนือจากที่ระบุในคู่มือการโอน 


“ไปติดต่อตั้งแต่เช้า ได้คิวตอนบ่ายทั้งที่มีคนมาติดต่อไม่เยอะ เจ้าหน้าที่ขอบัตรประชาชนและสำเนาทะเบียนบ้านของแม่ที่เสียชีวิตไปแล้ว และขอใบรับรองบุตรบุญธรรมทั้งที่มีเอกสารผู้จัดการมรดกจากศาล ทั้งยังแยกเอกสารให้เซ็นทีละใบ สุดท้ายเอ่ยปากว่า นึกว่าจะมีค่าขนมให้ แต่ดิฉันไม่ยอมจ่าย สุดท้ายทำเรื่องเสร็จ 5 โมงเย็น” นางปาณิตา กล่าว

ส่วนแหล่งข่าวนายหน้าค้าที่ดินมากว่า 30 ปี กล่าวว่า การเรียกเงินใต้โต๊ะยังทำอยู่แต่ไม่เอิกเกริก ถ้าเป็นผู้ประกอบการอสังหาริมทรัพย์จะถูกเรียกเงินมาก ที่เคยประสบคือ เจ้าหน้าที่ยื่นข้อเสนอว่า อยากให้เอกสารเสร็จเร็วให้ติดต่อส่วนตัวกับหัวหน้าแผนก 
  

ยื้อรังวัดเพื่อเรียกเงินเพิ่ม

ผู้ซื้อขายที่ดินรายหนึ่งในจังหวัดสมุทรปราการ กล่าวว่า เดือนตุลาคม 2558 ได้ยื่นเรื่องขอรังวัดแบ่งโฉนด 50 ไร่ เป็น 9 แปลงเพื่อขาย เจ้าหน้าที่ระบุว่า ต้องรอช่างรังวัดอีก 2 เดือน รวมออกโฉนดต้องใช้เวลาอย่างน้อย 4 เดือน หากต้องการเร็วให้เข้าไปพบส่วนตัวกับหัวหน้าฝ่ายรังวัด

“หัวหน้าฝ่ายรังวัดบอกว่า ถ้าอยากได้คิวเร็วขอแปลงละหมื่น มันไม่ได้มีแค่ผมคนเดียว มีทั้งข้างบนและข้างล่าง” แหล่งข่าว กล่าวและว่า สุดท้ายตนยอมจ่าย 90,000 บาท เพื่อให้ออกโฉนดให้ทันกำหนดการขาย เดือนมกราคม 2559

ผู้สื่อข่าวสืบค้นขั้นตอนการทำรังวัดออกโฉนดในเว็บไซต์ของกรมที่ดิน ระบุว่า ปกติเจ้าหน้าที่ต้องไปรังวัดภายใน 30 วัน จากนั้นต้องออกโฉนดภายใน 60-90 วัน  

คิดภาษีเกินจริงขอกินส่วนต่าง

ผู้ซื้อขายที่ดินอีกรายหนึ่งในจังหวัดสมุทรปราการ เปิดเผยว่า เดือนพฤษภาคม 2559 ได้ขายที่ดิน 8 ไร่ตัดแบ่งเป็น 5 แปลง เจ้าหน้าที่ระบุค่าอากรและค่าธรรมเนียมเป็นเงิน 4.7 ล้านบาท


“เจ้าหน้าที่บอกว่า มีวิธีลดหย่อนให้เหลือ 2.39 ล้านบาท แต่ขอเงิน 25 เปอร์เซ็นต์ของส่วนต่างรวมค่าอำนวยความสะดวกคือ 750,000 บาท โดยให้เอาไปใส่ไว้ใต้เบาะรถยนต์ของเจ้าหน้าที่ สุดท้ายก็ยอมจ่ายเพราะไม่รู้วิธีคิดภาษี ภายหลังมารู้ว่า ภาษีไม่ถึง 4.7 ล้านบาท” แหล่งข่าวจากจังหวัดสมุทรปราการ ระบุ


ผู้ซื้อขายที่ดินรายหนึ่งในจังหวัดปทุมธานี กล่าวว่า ต้นปี 2560 ได้ขายบ้านพร้อมที่ดิน เจ้าหน้าที่บอกว่า ต้องเสียภาษีธุรกิจเฉพาะเป็นเงิน 40,000 บาท จากราคาซื้อขายจริง 1.89 ล้านบาท เพราะปลูกบ้านไม่เกิน 4 ปี 


“ยืนยันไปว่าใช้อยู่อาศัย ไม่ได้ซื้อขายเก็งกำไรทำไมต้องจ่ายภาษีธุรกิจ เจ้าหน้าที่ให้ไปคุยในห้องหัวหน้า มีการลดราคาให้เหลือ 20,000 บาท แต่เงินไม่พอจึงต่อรองอีกให้เหลือ 10,000 บาท เขาตกลง เราก็ยอมจ่ายเพราะไม่มีความรู้เรื่องภาษีธุรกิจเฉพาะ แต่รู้ว่านี่คือจ่ายใต้โต๊ะ” แหล่งข่าว กล่าว 

งานวิจัยจุฬาฯ พบกรมที่ดินอันดับ 1 เรียกสินบนสูงสุด

งานวิจัยเรื่องคอร์รัปชันในระบบราชการไทย การสำรวจทัศนคติ ประสบการณ์ของหัวหน้าครัวเรือน ปี 2557 โดยนางผาสุก พงษ์ไพจิตร และนายธานี ชัยวัฒน์ คณะเศรษฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย สำรวจหัวหน้าครัวเรือน 6,048 ราย เมื่อเดือนมกราคม–กุมภาพันธ์ 2557 ระบุว่า กรมที่ดินยังเป็นหน่วยงานที่มีการเรียกเงินสินบนจากครัวเรือนไทยมากที่สุดเป็นอันดับ 1 มูลค่ารวม 1,922 ล้านบาท แม้จะลดลงจากงานวิจัยครั้งที่แล้วเมื่อปี 2542 ที่สูงถึง 5,100 ล้านบาท อย่างไรก็ดี งานวิจัยยังระบุว่า กรมที่ดินยังเป็นหน่วยงานเดียวที่มีการเรียกเงินสินบนก้อนใหญ่มากกว่า 100,000 บาทต่อราย

ป.ป.ท.เผยจำนวนร้องเรียนกว่า 500 คดี

นายกรทิพย์ ดาโรจน์ รองเลขาธิการ รักษาราชการแทนเลขาธิการคณะกรรมการสำนักงานป้องกันและปราบปรามการทุจริตในภาครัฐ (ป.ป.ท.) กล่าวว่า ปี 2558-2560 ได้รับเรื่องร้องเรียนการทุจริตในกรมที่ดิน 524 คดี เกิดจาก 3 สาเหตุหลัก คือ 1) เพื่ออำนวยความสะดวกสบาย เช่น การเดินเรื่องเอกสารเร็ว 2) เพื่อให้ได้เปรียบผู้อื่น เช่น สินบนเพื่อลดราคาประเมินที่ดิน 3) เพื่อซื้อความถูกผิดเกี่ยวกับเอกสารสิทธิ์ เช่น การรุกล้ำพื้นที่ป่า ปัญหาคือเจ้าหน้าที่มักมองว่าการทุจริตรับสินบนนั้นสามารถทำได้ และผลตอบแทนคุ้มค่าที่จะเสี่ยง

ที่ดินปทุมฯ โบ้ยยื่นเอกสารไม่ครบ

นายเอกพงค์ สุระกำแหง หัวหน้าฝ่ายทะเบียน สำนักงานที่ดินจังหวัดปทุมธานี สาขาธัญบุรี ชี้แจงว่า การทำธุรกรรมที่ดินใช้เอกสารหลายฉบับ ประชาชนหลายคนไม่ทราบจึงเตรียมมาไม่ครบทำให้เกิดความล่าช้า แต่ยอมรับว่า การรังวัดมีความล่าช้า แต่ได้ปรับนโยบายจากรังวัด 4-5 เดือนครั้ง เป็นรอบ 30 45 และ 60 วัน ส่วนการเรียกภาษีเกินจริง น่าจะเป็นการเข้าใจผิด เพราะมีสูตรคำนวณตามราคาประเมินชัดเจน

ด้านนายฉัตรชัย คะเชนทร์ เจ้าหน้าที่ศูนย์ดำรงธรรมกรมที่ดิน กระทรวงมหาดไทย ยอมรับว่า มีการทุจริตในสำนักงานที่ดินจริง ทั้งขั้นตอนการเดินเอกสาร การรังวัด การโอนกรรมสิทธิ์ แต่เป็นส่วนน้อย เมื่อมีการร้องเรียนมาส่วนกลางก็ได้เข้าไปจัดการ เช่น ที่จังหวัดชลบุรี  

“มีข้อจำกัดเรื่องอุปกรณ์และเจ้าหน้าที่รังวัด บางเขตอาจต้องให้ประชาชนรอ 5-6 เดือน จึงมองว่า เจ้าหน้าที่ดึงเรื่องเพื่อเรียกเงิน” นายฉัตรชัย กล่าว 


นายฉัตรชัย กล่าวด้วยว่า ส่วนเรื่องคำนวณภาษี แก้ไขให้ประชาชนคำนวณภาษีได้เองผ่านระบบอัตโนมัติในเว็บไซต์กรมที่ดิน แต่ประชาชนอาจยังไม่ทราบเนื่องจากขาดการประชาสัมพันธ์

นักวิชาการชี้ คำนวณภาษีที่ดินยากช่องว่างเรียกสินบน

นายสังศิต พิริยะรังสรรค์ คณบดีวิทยาลัยนัวตกรรมสังคม มหาวิทยาลัยรังสิต กล่าวว่า แม้จะมี พ.ร.บ.การอำนวยความสะดวกในการพิจารณาอนุญาตของทางราชการ 2558 เพื่อกำหนดระยะเวลาการทำงานของราชการแล้ว แต่ประชาชนยังไม่ใช้สิทธิมากนักเพราะไม่อยากขึ้นศาล ใช้เวลานาน กรณีดำเนินการเรื่องที่ดิน มองว่า นอกจากเจ้าหน้าที่ดึงเรื่องให้ช้า ระดับหัวหน้าหน่วยงานก็มีส่วนรู้เห็นด้วย นอกจากนี้พบการทุจริตจากการคำนวณภาษีเป็นจำนวนมาก เนื่องจากเป็นเรื่องซับซ้อนกว่าคนทั่วไปจะคำนวณภาษีเองได้ โดยเฉพาะการโอน จึงเป็นช่องว่างให้เกิดสินบน 

อธิบดีแจงเตรียมใช้ฐานข้อมูลออนไลน์แก้รับสินบน

นายประทีป กีรติเรขา อธิบดีกรมที่ดิน กล่าวยอมรับว่า เจ้าหน้าที่มีโอกาสเรียกรับสินบนเพราะมีอำนาจในการใช้ดุลพินิจอนุมัติเรียกและตรวจสอบความสมบูรณ์ของเอกสาร กระบวนการที่เกี่ยวข้องในการโอนล่าช้า ขณะเดียวกันประชาชนไม่มีความรู้เรื่องภาษี และระบบควบคุมเจ้าหน้าที่หละหลวม แต่ปัจจุบันกรมฯ ลดอำนาจเจ้าหน้าที่ โดยเปิดเผยข้อมูลที่ดินผ่านระบบอินเทอร์เน็ต ประชาชนสามารถตรวจสอบได้ทั้งราคาประเมิน ค่าภาษีประจำปี และค่าธรรมเนียมโอน และยังเปิดให้สอบถามหรือร้องทุกข์กับศูนย์ดำรงธรรมกรมที่ดินได้ 24 ชั่วโมง

นายประทีป กล่าวอีกว่า สำหรับปัญหารังวัดล่าช้า ได้เปลี่ยนนโยบายว่า ต้องทำให้เสร็จสิ้นภายใน 60 วัน หลังใช้นโยบายนี้มา 1 ปี พบว่า คิวรังวัดเร็วขึ้นจาก เฉลี่ย 127 วัน เหลือเพียง 45 วัน และมีเป้าหมายลดเหลือ 30 วัน และเปลี่ยนเครื่องมือรังวัดให้เชื่อมต่อกับระบบดาวเทียมเพื่อสร้างฐานข้อมูลแผนที่โฉนดที่แม่นยำมีมาตรฐาน คาดว่าจะทำระบบเสร็จในปี 2562 ประชาชนไม่ต้องขอยื่นรังวัด ระวังแนวเขตกับเจ้าหน้าที่อีก ซึ่งปิดโอกาสเจ้าหน้าที่เรียกรับสินบน



เรื่องและภาพโดย นักศึกษาวารสารและหนังสือพิมพ์ ชั้นปีที่ 3 รุ่น 9

คณะเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร มหาวิทยาลัยศิลปากร โทร. 0-3259-4033 (วิทยาเขตสารสนเทศเพชรบุรี) | 0-2233-4995 (กรุงเทพฯ)